Stress bij kanker: wat vertelt je lichaam je?
De relatie tussen stress en ziekte houdt me al lange tijd bezig. Niet alleen vanuit mijn achtergrond als biochemicus, maar vooral door mijn eigen ervaring met kanker.
Toen ik zelf borstkanker kreeg, begon ik anders te kijken naar de manier waarop ik in het leven stond. Ik leefde gezond, bewoog en zorgde goed voor mezelf. Tegelijkertijd was ik vaak alert. Ik wilde het graag goed doen, was veel bezig met anderen en kon me gemakkelijk aanpassen. Doorgaan was voor mij heel vanzelfsprekend.
Tijdens mijn behandeling kreeg ik ineens de ruimte om daar eens bij stil te staan. Ik hoefde even niet te werken. Ik hoefde niet voor iedereen klaar te staan en hoefde mezelf ook niet steeds van alles te bewijzen. Ik had eigenlijk maar één taak: goed voor mezelf zorgen.
Dat gaf me de ruimte om te onderzoeken: wat wil ík eigenlijk? Wat past bij mij? En hoeveel doe ik eigenlijk vanuit gewoonte, in plaats van omdat het werkelijk goed voor me is?
Ik ging daar bewust mee aan de slag. Tegelijkertijd merkte ik hoeveel ontspanning voor mij deed. Ik mediteerde iedere ochtend, sliep wanneer mijn lichaam daarom vroeg, wandelde en fietste veel en maakte bewust tijd voor dingen waar ik blij van werd.
Achteraf zie ik die periode als een belangrijk keerpunt. Ik begon beter te herkennen wanneer ik vanuit spanning, aanpassen of doorgaan reageerde — en wanneer iets werkelijk bij mij paste.
Wat weten we over stress en kanker?
Stress is op zichzelf niet slecht. Ons stresssysteem helpt ons juist om snel te reageren wanneer dat nodig is. Maar wanneer spanning langdurig aanwezig blijft, heeft dat invloed op allerlei processen in ons lichaam.
Ook bij kanker wordt steeds meer onderzocht wat langdurige stress daarin kan betekenen. Zo beschrijven Cui en collega’s (1) hoe chronische stress via het zenuwstelsel en stresshormonen processen kan beïnvloeden die betrokken zijn bij tumorgroei en -progressie, waaronder de omgeving rond een tumor, bloedvatvorming en de afweerreactie. Het meeste onderzoek naar deze biologische mechanismen komt uit preklinisch onderzoek; bij mensen is het verband een stuk complexer.
Ook op bevolkingsniveau wordt naar deze relatie gekeken. Een recente overzichtsstudie uit 2026 (2) vond geen overtuigend verband tussen psychologische stress en het ontstaan van kanker in het algemeen, maar wel een consistente associatie tussen verschillende stressgerelateerde psychologische factoren en kankersterfte. Dat is geen bewijs dat stress zorgt voor een slechter ziekteverloop, maar het maakt de relatie tussen langdurige stress en kanker wel interessant om verder te onderzoeken.
Interessant vind ik ook het onderzoek naar ervaringen in de kindertijd. Verschillende studies laten een verband zien tussen meerdere ingrijpende ervaringen in de jeugd en een verhoogd risico op kanker later in het leven. Een meta-analyse uit 2021 (3) vond bijvoorbeeld dat mensen die meerdere impactvolle negatieve ervaringen (zogenaamde adverse childhood experiences) hadden meegemaakt, gemiddeld een hoger risico op kanker hadden. Ook hier gaat het om verbanden uit bevolkings-onderzoek: we begrijpen niet of en hoe een bepaalde ervaring bij een individu tot kanker kan leiden.
Voor mij maakt juist die complexiteit het onderwerp interessant.
Als spanning invloed heeft, wordt ontspanning des te belangrijker
Als je weet dat langdurige spanning allerlei processen in je lichaam kan beïnvloeden, wordt het des te interessanter om te kijken hoe jij je lichaam regelmatig weer tot rust kunt brengen.
En daar kun je zelf actief iets in doen.
Meditatie, rustig bewegen, wandelen in de natuur, ademhalingsoefeningen, muziek, voldoende slaap of simpelweg bewust tijd nemen om niets te hoeven: er zijn allerlei manieren waarop je je lichaam kunt helpen om uit de voortdurende actiestand te komen.
Dat is ook iets wat ik tijdens mijn eigen behandeling heel bewust deed. Ik mediteerde iedere ochtend, sliep wanneer mijn lichaam daarom vroeg, wandelde en fietste veel en maakte tijd voor dingen waar ik blij van werd. Het hielp mij om regelmatig te ontspannen en mijn aandacht weer terug te brengen naar mezelf.
Maar misschien is er nog een belangrijke vraag.
Want wat als je merkt dat ontspannen helemaal niet zo gemakkelijk is? Wat als je lichaam steeds opnieuw in de spanning schiet, ook als je inmiddels weet wat je zou kunnen doen om tot rust te komen?
Dan kan het interessant zijn om niet alleen te kijken naar hoe je kunt ontspannen, maar ook naar waarom je zo gespannen raakt.
Of
Waarom ben ik zo vaak alert?
Waarom vind ik het zo moeilijk om niets te doen?
Waarom voel ik me zo snel verantwoordelijk voor anderen?
Waarom blijf ik doorgaan terwijl ik eigenlijk moe ben?
Waarom vind ik het lastig om bepaalde emoties toe te laten?
En wat zit daar misschien onder?
Je lichaam kan je iets laten zien
Ik vind het lichaam daarbij een interessante ingang. Je merkt misschien dat je schouders zich aanspannen wanneer iets spannend wordt. Dat je ademhaling verandert. Dat je buik onrustig wordt. Dat je meteen harder gaat werken, jezelf gaat aanpassen of alles onder controle wilt krijgen.
Dat zijn momenten waarop je even kunt vertragen en jezelf kunt afvragen: Wat gebeurt er nu eigenlijk in mij?
Soms ontdek je dan een patroon dat je al jaren kent. Misschien ben je gewend geraakt om flink te zijn. Om niemand tot last te zijn. Om eerst voor anderen te zorgen. Om jezelf pas rust te gunnen als alles geregeld is.
En misschien zit daar een emotie onder die je niet zo gemakkelijk toelaat.
Je hoeft daar niet meteen een verklaring voor te hebben. Het kan al waardevol zijn om het op te merken.
Want hoe beter je jezelf leert kennen, hoe makkelijker het kan worden om keuzes te maken die werkelijk bij je passen.
Misschien is er bij jou ook iets te onderzoeken
Ik geloof dat we onze gezondheid op meer manieren kunnen ondersteunen dan we soms denken. Ontspanning en zelfzorg horen daar voor mij zeker bij.
Maar soms vraagt zelfzorg ook om iets anders dan nóg een oefening, nóg een tip of nóg iets om aan je dag toe te voegen.
Soms vraagt het om even stil te staan bij jezelf. Bij de manier waarop je reageert. Bij wat je voelt. Bij wat je nodig hebt. En misschien bij patronen die ooit heel vanzelfsprekend zijn geworden, maar die je inmiddels meer energie kosten dan ze opleveren.
Dat hoeft niet voor iedereen zo te zijn. Maar als je merkt dat je steeds opnieuw in dezelfde spanning terechtkomt, kan het interessant zijn om daar eens samen naar te kijken.
Rust & Regie
Dat is precies waar een Rust & Regie sessie over kan gaan. Een gratis online gesprek van 45 minuten waarin we samen kijken naar waar jij nu staat. Wat je bezighoudt, waar je spanning ervaart en waar je op dit moment behoefte aan hebt.
Misschien ontdek je dat je vooral behoefte hebt aan meer rust.
Misschien merk je dat je steeds tegen dezelfde patronen aanloopt.
Of misschien voel je dat er iets onder je spanning zit waar je nieuwsgierig naar bent.
Je hoeft vooraf niet te weten wat dat is.
We kunnen gewoon beginnen bij wat je nu merkt.
Misschien begint meer regie soms niet met nóg meer doen, maar met jezelf beter leren kennen. En ontdekken wat er werkelijk bij jou past.
Bronvermelding:
Cui B, Peng F, Lu J, He B, Su Q, Luo H, Deng Z, Jiang T, Su K, Huang Y, Din ZU, Lam EWF, Kelley KW, Liu Q, Cancer and stress: NextGen strategies. Brain, Behavior, and Immunity,
2021; 93: 368-383, doi: 10.1016/j.bbi.2020.11.005.
Petrelli F, Abeni C, Ceruti E, Ghidini A, Miriam R, Savelli G, Zaniboni A. Psychological Stress and Cancer Risk and Outcome: An Umbrella Review With Quantitative Synthesis. Asia Pac J Clin Oncol. 2026 Jul 26. doi: 10.1111/ajco.70144. Epub ahead of print. PMID: 42503014.
Hu Z, Kaminga AC, Yang J, Liu J, Xu H, Adverse childhood experiences and risk of cancer during adulthood: A systematic review and meta-analysis, Child Abuse & Neglect, Volume 117, 2021, https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2021.105088.
NB. De relatie tussen stress en kanker is complex en wordt nog volop onderzocht. De informatie in deze blog is bedoeld ter inspiratie en bewustwording en vervangt geen medische behandeling. Bespreek vragen over jouw gezondheid altijd met je behandelend arts of specialist.
Opmerkingen